Anatomie van de bovenste luchtwegen
De bovenste luchtwegen vormen het eerste deel van het ademhalingsstelsel. Ze leiden ingeademde lucht naar de longen en helpen die lucht te filteren, te verwarmen en te bevochtigen. Daarnaast spelen ze een rol bij ruiken, spreken en de bescherming tegen ziektekiemen en vreemde deeltjes.
De precieze afbakening verschilt soms per bron. Meestal rekent men de neus, de neusholte, de neusbijholten en de keelholte tot de bovenste luchtwegen. Vaak wordt ook het strottenhoofd erbij gerekend, al beschouwen sommige indelingen dat als de overgang naar de onderste luchtwegen.
De neus en de neusholte
De neus is de belangrijkste toegangspoort voor ingeademde lucht. Binnenin verdeelt het neustussenschot de neusholte in een linker- en rechterhelft. De neusholte is bekleed met slijmvlies. Dat slijmvlies bevat kleine bloedvaatjes en slijmproducerende cellen en is op veel plaatsen bedekt met microscopisch kleine trilhaartjes.
De trilhaartjes verplaatsen slijm met stofdeeltjes en micro-organismen richting de keel, waar het slijm wordt doorgeslikt of opgehoest. Neusharen houden grotere deeltjes tegen. Zo wordt de lucht gedeeltelijk gereinigd voordat ze verder het ademhalingsstelsel in stroomt.
Op de zijwanden van de neusholte bevinden zich drie neusschelpen: de bovenste, middelste en onderste neusschelp. Ze vergroten het oppervlak van het neusslijmvlies en maken de luchtstroom minder rechtlijnig. Daardoor krijgt de lucht meer contact met het slijmvlies en wordt ze efficiënter verwarmd en bevochtigd.
De neusbijholten
De neusbijholten zijn met lucht gevulde ruimtes in de schedelbeenderen. Ze staan via kleine openingen in verbinding met de neusholte. Er zijn vier paar:
- de voorhoofdsholten, boven de ogen;
- de kaakholten, aan weerszijden van de neus;
- de zeefbeenholten, tussen de ogen;
- de wiggenbeenholten, dieper in de schedel.
De neusbijholten zijn bekleed met slijmvlies en helpen slijm af te voeren naar de neusholte. Ze dragen ook bij aan de resonantie van de stem. Wanneer de openingen naar de neusholte door zwelling of slijm geblokkeerd raken, kan de afvoer verstoord worden. Dat kan onder meer drukgevoel of pijn in het gezicht veroorzaken.
De keelholte
Achter de neus- en mondholte ligt de keelholte, ook de farynx genoemd. Dit is een gespierde doorgang die deel uitmaakt van zowel het ademhalings- als het spijsverteringsstelsel. De keelholte wordt gewoonlijk in drie delen onderverdeeld:
- Neus-keelholte (nasofarynx): ligt achter de neusholte. Lucht stroomt vanuit de neusholte door dit deel naar beneden. De buis van Eustachius, die de keelholte met het middenoor verbindt, mondt hier uit.
- Mond-keelholte (orofarynx): ligt achter de mondholte. Zowel lucht als voedsel passeert dit gebied.
- Onderste keelholte (laryngofarynx): vormt het onderste deel van de keelholte en leidt lucht richting het strottenhoofd en voedsel richting de slokdarm.
De keelamandelen bevinden zich in de overgang tussen de mond en de keel. Samen met andere afweerweefsels helpen ze binnendringende ziektekiemen te herkennen. De keelholte bevat ook spieren die helpen bij het slikken en bij het verplaatsen van lucht.
Het strottenhoofd
Het strottenhoofd, of de larynx, ligt tussen de keelholte en de luchtpijp. Het bestaat uit kraakbeen, spieren en bindweefsel. De stembanden bevinden zich in het strottenhoofd. Wanneer uitgeademde lucht erlangs stroomt, kunnen de stembanden trillen en geluid voortbrengen.
Bij het slikken sluit het strottenhoofd zich af om te voorkomen dat voedsel of drank in de luchtweg terechtkomt. Het strotklepje, of de epiglottis, beweegt mee bij dit beschermingsmechanisme. Het sluit de luchtweg niet als een deksel volledig af, maar helpt samen met andere structuren de doorgang naar de luchtpijp te beschermen.
Hoe stroomt de lucht?
Bij neusademhaling stroomt lucht via de neusgaten naar de neusholte. Daar wordt ze gefilterd, verwarmd en bevochtigd. Vervolgens gaat de lucht via de neus-keelholte en de lagere delen van de keelholte naar het strottenhoofd. Daarna stroomt ze door de luchtpijp naar de onderste luchtwegen en uiteindelijk naar de longen.
Bij mondademhaling passeert de lucht de neusholte niet. De mond kan daarom minder goed filteren, verwarmen en bevochtigen dan de neus. De lucht komt via de mond-keelholte in de keelholte terecht en stroomt daarna verder naar het strottenhoofd.
Belangrijke functies
- Lucht geleiden: de bovenste luchtwegen vormen de doorgang naar de longen.
- Filteren: neusharen, slijm en trilhaartjes helpen stof en micro-organismen uit de lucht te verwijderen.
- Verwarmen en bevochtigen: het goed doorbloede slijmvlies brengt ingeademde lucht dichter bij de lichaamstemperatuur en voegt vocht toe.
- Ruiken: geurreceptoren hoog in de neusholte nemen geurstoffen waar.
- Spreken: het strottenhoofd produceert stemgeluid; de keel- en neusholte helpen dat geluid mee vorm te geven.
- Beschermen: hoesten, niezen, slijmtransport en slikreflexen helpen irriterende stoffen en ziektekiemen tegen te houden of te verwijderen.
Waarom is deze anatomie belangrijk?
De structuur van de bovenste luchtwegen verklaart waarom een verkoudheid vaak leidt tot een verstopte neus, keelpijn of tijdelijke heesheid. Zwelling van het neusslijmvlies kan de luchtstroom beperken, terwijl irritatie van de stembanden de stem kan beïnvloeden. Ook kunnen problemen met de afvoer van slijm uit de neusbijholten klachten veroorzaken.
Dit artikel geeft algemene informatie over de anatomie van de bovenste luchtwegen en vervangt geen medisch advies. Neem bij ernstige, aanhoudende of verergerende klachten contact op met een arts.
Anatomie van de bovenste luchtwegen: 6 veelgestelde vragen
- Welke organen behoren tot de bovenste luchtwegen?
- Wat is de functie van de neus en neusholte bij het ademhalen?
- Waarvoor dienen de neusbijholten?
- Wat is het verschil tussen de neus-keelholte, mond-keelholte en onderste keelholte?
- Welke rol speelt het strottenhoofd bij de ademhaling en het spreken?
- Hoe beschermen de bovenste luchtwegen het lichaam tegen stof en ziektekiemen?
Welke organen behoren tot de bovenste luchtwegen?
Tot de bovenste luchtwegen behoren doorgaans de neus, de neusholte, de neusbijholten en de keelholte. Het strottenhoofd wordt in sommige indelingen ook meegerekend, terwijl andere bronnen het als overgang naar de onderste luchtwegen beschouwen. Samen geleiden deze structuren de ingeademde lucht en helpen ze die te filteren, te verwarmen en te bevochtigen voordat ze verder naar de longen stroomt.
Wat is de functie van de neus en neusholte bij het ademhalen?
De neus en neusholte bereiden ingeademde lucht voor ze naar de lagere luchtwegen stroomt. Neusharen en slijm houden een deel van het stof en de kiemen tegen, terwijl trilhaartjes het slijm met deze deeltjes richting de keel verplaatsen. Het goed doorbloede neusslijmvlies verwarmt en bevochtigt de lucht, wat de luchtwegen helpt beschermen en uitdroging voorkomt.
Waarvoor dienen de neusbijholten?
De neusbijholten zijn met lucht gevulde ruimtes in de schedel die in verbinding staan met de neusholte. Ze helpen slijm af te voeren, dragen bij aan de resonantie van de stem en maken de schedel iets lichter. Hun slijmvlies helpt bovendien ingeademde lucht te bevochtigen. Wanneer de openingen naar de neusholte verstopt raken, kan de slijmafvoer verminderen en druk of pijn in het gezicht ontstaan.
Wat is het verschil tussen de neus-keelholte, mond-keelholte en onderste keelholte?
De neus-keelholte (nasofarynx) ligt achter de neusholte en voert ingeademde lucht verder naar beneden. De mond-keelholte (orofarynx) ligt achter de mond en is een doorgang voor zowel lucht als voedsel. De onderste keelholte (laryngofarynx) vormt het onderste deel van de keelholte: lucht gaat van daar naar het strottenhoofd, terwijl voedsel richting de slokdarm wordt geleid.
Welke rol speelt het strottenhoofd bij de ademhaling en het spreken?
Het strottenhoofd vormt de doorgang tussen de keelholte en de luchtpijp en laat ingeademde lucht naar de longen stromen. Tijdens het slikken helpen het strotklepje en andere structuren voorkomen dat voedsel of drank in de luchtweg terechtkomt. Het strottenhoofd speelt ook een belangrijke rol bij het spreken: uitgeademde lucht stroomt langs de stembanden, waardoor die kunnen trillen en geluid produceren. De spieren in het strottenhoofd regelen de spanning en positie van de stembanden en beïnvloeden zo de toonhoogte en kracht van de stem.
Hoe beschermen de bovenste luchtwegen het lichaam tegen stof en ziektekiemen?
De bovenste luchtwegen beschermen het lichaam op verschillende manieren tegen stof en ziektekiemen. Neusharen houden grotere deeltjes tegen, terwijl slijm kleinere stofdeeltjes en micro-organismen opvangt. Kleine trilhaartjes verplaatsen dat slijm naar de keel, waar het wordt doorgeslikt of opgehoest. Ook helpt het neusslijmvlies de ingeademde lucht te verwarmen en te bevochtigen, en dragen niezen en hoesten bij aan het verwijderen van irriterende stoffen.